Rất nhiều người bị đau vai gáy – thắt lưng theo một vòng lặp quen thuộc: đau rồi đi xoa bóp, cạo gió, giác hơi, đỡ được vài ngày hoặc vài tuần, sau đó lại đau trở lại. Có người chữa suốt nhiều năm mà không hiểu vì sao bệnh cứ tái phát hết lần này đến lần khác.
Dưới góc nhìn Đông y, đau chỉ là phần ngọn nổi lên bên ngoài. Cái gốc nằm ở bên trong cơ thể, đặc biệt là tình trạng hàn tà tích tụ lâu ngày và sự suy yếu của tỳ thận dương khí.
Khi hàn khí xâm nhập vào cơ thể, nơi đầu tiên bị ảnh hưởng thường là kinh lạc và cơ bắp. Hàn có tính co rút và ngưng trệ, khiến khí huyết lưu thông kém, khiến cơ co cứng, căng tức và đau nhức. Ban đầu người bệnh chỉ thấy mỏi, nặng hoặc khó vận động. Nhưng nếu hàn tà tiếp tục tích tụ, các cơn đau sẽ xuất hiện thường xuyên hơn và ngày càng khó điều trị.
Nhiều người sau khi cạo gió hoặc giác hơi thấy nhẹ người, thấy cơ mềm hơn nên nghĩ rằng hàn đã được loại bỏ. Thực tế, các phương pháp này chủ yếu tác động lên phần nông của cơ thể, giúp khai thông lỗ chân lông, lưu thông khí huyết vùng ngoài da và loại bỏ phần hàn tà còn ở lớp nông. Với những trường hợp mới nhiễm hàn hoặc hàn chưa ăn sâu thì hiệu quả thường khá tốt.
Tuy nhiên, đối với những người đau nhiều năm, thường xuyên ngồi điều hòa, chân tay lạnh, sợ lạnh, dễ cảm, tiêu hóa kém, mệt mỏi, ngủ không sâu giấc thì hàn tà thường không còn nằm ở phần nông nữa. Lúc này hàn đã đi sâu vào kinh lạc, tạng phủ và làm suy giảm dương khí của cơ thể.
Đông y cho rằng tỳ là gốc sinh khí huyết, chủ cơ nhục. Thận là gốc của tiên thiên, chủ mệnh môn hỏa và có vai trò ôn ấm toàn thân. Khi tỳ thận dương hư, cơ thể không còn đủ khả năng tự sinh nhiệt và chống lại hàn tà. Kết quả là hàn khí liên tục tích tụ ngày một nhiều hơn. Hôm nay đau vai gáy, ngày mai đau lưng, hôm khác lại tê tay, mất ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài. Điều trị phần ngọn có thể giúp giảm triệu chứng, nhưng nếu cái gốc vẫn còn thì bệnh rất dễ quay trở lại.
Đây cũng là lý do nhiều người vừa giác hơi xong thấy dễ chịu, nhưng chỉ cần gặp gió lạnh, ngủ điều hòa hoặc làm việc căng thẳng vài hôm là cổ vai gáy lại đau như cũ. Không phải vì phương pháp đó không có tác dụng, mà vì hàn tà sâu bên trong vẫn còn nguyên.
Trong điều trị các trường hợp hàn lâu ngày, Đông y đặc biệt coi trọng phương pháp ôn dương tán hàn bằng ngải cứu. Tuy nhiên không phải loại ngải nào cũng giống nhau. Loại ngải được đánh giá cao nhất thường là ngải cứu được thu hái đúng thời điểm, bảo quản nhiều năm rồi chế thành ngải nhung. Ngải nhung tốt khi cầm trên tay có cảm giác mềm, tơi, nhẹ và bông như nhung. Khi đốt lên cho luồng nhiệt ổn định, khói thơm dịu, tinh dầu ngải thấm sâu vào huyệt đạo kinh lạc để khu phong tán hàn trừ thấp.
Đối với những trường hợp hàn tích tụ lâu năm, thường xuyên đau vai gáy – thắt lưng tái phát, cơ thể sợ lạnh, chân tay lạnh hoặc có biểu hiện tỳ thận hàn, việc hơ ngải thường được sử dụng với mục tiêu không chỉ giảm đau tại chỗ mà còn hỗ trợ loại bỏ phần hàn tà đã ăn sâu vào cơ thể. Đây là điểm khác biệt giữa việc xử lý phần ngọn và việc tác động vào phần gốc của vấn đề.
Muốn cây khỏe phải chăm từ bộ rễ. Muốn đau vai gáy không tái phát, không thể chỉ nhìn vào vùng cổ vai gáy. Cần nhìn sâu hơn vào nền tảng sức khỏe bên trong, nơi tỳ thận đang vận hành ra sao và cơ thể còn đủ dương khí để chống lại hàn tà hay không. Khi hàn tà được loại bỏ dần, dương khí được phục hồi, khí huyết lưu thông tốt hơn thì phần ngọn là đau vai gáy mới có cơ hội ổn định lâu dài.
Đồng Tùng Lâm